|
Article Excerpt
Ozet
Calismada evin yeniden uretilmesi ve ailenin surekliliginde birincil rol oynayan kadinlarin yoksullugu yasama bicimleri uzerine odaklanmaktadir. Arastirma, Ankara Safaktepe Toplum Merkezi'nde Anne Cocuk Egitimi Vakfi (ACEV) tarafindan yurutulen Islevsel Yetiskin Okur Yazarlik Programina (IYOP) devam eden, Ankara'ya gocle gelen farkli yas gruplarindaki evli 50 kadinla 6 ay boyunca yapilan derinlemesine mulakat, odak grup gorusmeleri ve katilarak gozlem yoluyla elde edilmistir. Calisma, yasam pratiginde yoksul kadinlarin 'ev hali'ni; evlilik, yasami surdurebilmenin bir yolu olarak dayanisma aginda olmak ve sosyal yardim siddet ve kadinlarin siddete karsi duruslari cocuklar/hayaller/tutunma, sesini duyurma/sukretme kadinlarin ucretli calisma icindeki yeri ve yasami surdurme mucadelelerinin ifade edildigi gecinme stratejileri baglanimda degerlendiriliyor. Calisma, yoksullugu onlemede yetersiz kalan devlet politikalari, sosyal hizmetler uzerine bir tartismayi da icermektedir. Arastirma, kadinlarin ailede yoksullugu diger aile bireylerine gore daha yoksul olduklari tezine dayanir. Cunku kadinlar, okumaz-yazmaz olduklari, dusuk ucretle calistiklari ve ailenin surdurulebilme sorumlulugunu ustlendikleri icin daha fakirdir.
Anahtar Kelimeler: yoksulluk, kadin, kadin politikasi, sosyal hizmetler, toplum merkezi, gecinme stratejisi.
Abstract
Another Poverty: About the Poverty of Women
This study investigates the role of women in terms of the survival and reproduction of the family life under extreme poverty. It takes a group of women, who migrated to Ankara with their families from rural areas, as its object, and first defines their poverty. The study is based on in-depth individual and focus group interviews with, and observations of the group of about 50 women, who attended Functional Adult Literacy Programs (FALP) developed by the Mother Child Education Foundation (ACEV). FALP is offered in a social center, in Safaktepe which is a poverty stricken district in close proximity to downtown Ankara. The study evaluates various aspects of women's daily life under poverty, such as expectations and dreams of women for the future of the family and children on which their desire to live depends on relationships among family members, mutual support relations for survival among poor families, influence of accessible welfare programs, violence in the family and women's struggle against violence, employment opportunities and wages. It also documents unusual strategies and practices developed for their survival. The study concludes that under poverty women suffer the most in poor families due to their illiteracy, their intermittent employment in substandart conditions, and their assumed responsibilities in family life. It also points to the lack of state policies and social programs to alleviate the poverty and the urgent need for the development of effective poverty prevention programs.
Key Words: poverty, woman, social work, woman policy, community center, survival strategy
**********
Giris
Yoksulluk, cirkindir. Bunu herkes bilir. Yoksul doganlar sonradan ne kadar varsil olsalar da arkalarinda biraktiklari izi omur boyu nafile silmeye calisirlar. Yoksulluk gozlerinin ferine, cigerlerinin derinine, ruyalarina yerlesmistir bir kere. Yoksulluk insanin tum benligine oyle hizla ve guclu siner ki yillarin refahiyla havalandirilsa da kar etmez. Aclikla bogusmuslugu olan insan ne kadar doysa da toklarin masasinda egreti oturur. Yoksullukla dovmelenmis ruhlar ortunup gizlense de yakayi ele verir (Turker, 2001).
Turkiye'de yoksulluk "oteki" uzerinden tanimlanan bir durum olarak son yillarda gundeme geldi/getirildi. Ekonomik krizlerle dibe vuran yoksulluk halleri, ozellikle buyuk kentlerde bir yandan aile ici bir yandan da topluma donuk siddeti gorunur kildi. Gelir dagilim gruplari arasindaki ucurumlar giderek buyurken yoksullarin "tehlikeli gruplar" nitelemesiyle sosyal patlamaya yol acacagi beklentisini dogurdu. Iste bu donem yoksullasma ve yoksulluk siniri raporlarinin ardi ardina yayinlanmasini saglarken, Cumhuriyet tarihinde ilk kez esnaflar yurudu. Arjantin'de yasananlarin etkisiyle de "otekiler", "sosyal patlama" beklentisiyle Milli Guvenlik Kurulu (MGK) gundemine girdi. Seksenli yillardan beri konusula gelen toplum kalkinmasi amacli toplum merkezleri, bu gundemle birlikte "tehlike arzeden" bolgelerde tampon kurum olarak orgutlendiler.
Turkiye acisindan bakildiginda yoksulluktan degil 'yoksulluklar'dan bahsetmek mumkun. Her birinin oykusu biricik ve tek. Bu nedenle cozumler de bu biriciklikler uzerinden kurulmali. Uzattiginiz yardim eli ancak bu bakis acisiyla cozum/cozumler olabilir. Yardim elinden kastettigim, kisa vadede yasamin surdurulebilmesini saglamak, uzun vadede ise sosyal hizmetin temel ilkelerinden olan 'balik tutmayi ogretmek'. Bir baska deyisle yasamini kendi kendine surdurebilecek yetileri kazandirmaktir.
Yoksulluk, mutlak ve goreli yoksulluk temel ekseninde tanimlanir. Mutlak yoksulluk kavrami bir kisinin ya da hanenin yasamini surdurebilmesi icin gerekli olan asgari temel ihtiyaclarin karsilanmasidir. Baska bir deyisle satin alma gucu paritesine gore belirlenmis, kisi basina 1 USD'lik gunluk harcama seviyesidir. Bu seviyenin altinda kalanlar sabit bir ikameti olmayan, sosyal guvenlik aglarinin disinda, toplumdan dislanmis/dislamis ise asiri yoksulluk kavrami kullanilmaktadir. Her ulkeye gore degisen bir toplumun gunluk yasamina katilmanin maliyetini gosteren miktar ise goreli yoksulluk kavrami ile tanimlanir (World Bank, 1990). Kotu beslenme, iklim degisikliklerine karsi yetersiz korunma ve evsizlikle tanimlanan yoksulluk, yalnizca yokluk ve bedensel tehlike anlamina gelmez. Bauman, yoksullugu sosyal ve psikolojik bir durum olarak tanimlar. Insan yasaminin edebe uygunlugu icinde bulundugu toplumun nezih yasam standartlariyla olculdugu icin, bu standartlara ulasamamanin kendisi sikinti, istirap ve oz saygi yitimi sebebidir. Yoksulluk, 'normal yasam' olarak kabul edilen her seyden mahrum birakilma demektir (1999, 59-60).
United Nations Development Plan (UNDP), 1998 yilindan itibaren Insani Yoksulluk Endeksini [Human Poverty Index (HPI)] gelismekte olan ulkelerdeki yoksullugun parasal gostergelerine dayanarak degil, asgari toplumsal refah haklarindan dislanmanin olculmesi uzerine insa etti. Buna gore, 40 yasindan once olme riski tasiyan insan orani, okuma yazma bilmeyen yetiskin orani, icme suyundan ve saglik hizmetlerinden mahrum insan orani ve yeterli gelisme eksikligi gosteren bes yasindan kucuk cocuk oranlarinin tartili gostergesi, bir ulkenin diger ulkelere gore yoksullukla mucadele yolunda kat ettigi mesafeyi olcmekte kullaniliyor (Aktaran: Insel 2001, 62-71). Turkiye bu endekste 176 ulke arasinda 85. sirada yer aliyor (1).
Turk-Is arastirma servisinin yaptigi arastirmaya gore Haziran 2002 ayinda dort kisilik bir ailenin saglikli ve dengeli beslenebilmesi icin yapmasi gereken asgari harcama tutari, Haziran ayinda 334 milyon 41 bin liraya yukseldi. Gecen yilin Haziran ayinda gida harcamalarinin tutari 225 milyon lira duzeyinde bulunuyordu. 'Yoksulluk siniri', dort kisilik bir ailenin gidanin yani sira kira, ulasim, yakacak, giyim, egitim, kultur gibi temel ihtiyaclarini da kapsayan 'yoksulluk siniri' tutari, Haziran ayinda 1 milyar 15 milyon liraya yukseldi. Gecen yilin Haziran ayinda yoksulluk siniri 683 milyon 891 bin lira olarak hesaplanmisti (2). Ekim 2002 arastirma sonuclarina gore aclik siniri 352 milyon, dort kisilik ailenin yoksulluk siniri ise 1 milyar 72 milyon oldu. Buna gore gunde 35 milyon kazanamayanin yoksul oldugu belirtildi. (3) Sosyal Yardimlasma ve Dayanisma Fonuna (Fakir Fukara Fonu) 2002 yili ilk alti ayinda Ankara'da 70 bin kisi basvuru yapmis olmakla birlikte Ankara'da en az 350 bin kisinin yasamini surdurebilmek icin gunluk beslenme imkanina sahip olmadigi tahmin ediliyor. (4)
Yoksulluk, kuresellesmeyle birlikte tanimlanamaz, olculemez bir hal aldi. Yine bu dogrultuda 'kentsel yeni yoksulluk', 'dezavantajli gruplar', 'sinif disi (bk.Guvenc, 2000; Kaygalak, 2001; Bauman, 1999; Mingione, 1996) kavramlari yeni yoksulluk kategorilerini aciklamaya donuk kavramlar olarak ortaya cikti. Ve bu donem farkli disiplinlerdeki akademisyenlerin ilgi odagi olurken, sosyal hizmet uzmanligi ve sosyal hizmet kurumlari yeniden tartisilan hatta toplumsal onemi fark edilen meslek ve kurumlar oldu. Ozellikle yoksulluk baglanimda toplum merkezleri, goc alan bolgeler, gecekondu bolgeleri gibi sorunun somutlastigi alanlarda tampon kurumlar olarak hizla orgutlenmektedir. (5)
Bugune kadar gelen yoksulluk arastirmalari hane yoksullugu ile hane reisinin istihdam ve egitim durumu arasinda iliski dogrultusunda yapilmis, kadinlarin hane ici rolleri ve toplumsal konumlari goz ardi edilmistir. (6)
Yoksulluk tum insanlik icin temel bir sorun olarak karsimiza cikmakla birlikte, yasam pratiginde agirlikli olarak kadinlar tarafindan yasanan bir olgudur. Ilk kez 4. Dunya Kadin Konferansi Eylem Plani'nda "Yoksullugun Kadinlasmasi" ifadesi yer aldi. Yoksulluk son on yilda ulusal ve uluslar arasi gundeme yeniden girerken, gelir ve tuketim gostergelerinin yani sira kadinlar ve hane iliskileri analiziyle baska bir boyut kazandi.
Kadinlarin yoksullukla iliskilendirilmesi Dunya Bankasi Ulke Raporlan, OECD Yoksullugu Azaltma Programlari, UNPD Yoksulluk Raporlarinda somutlasan iki temel eksende gerceklesti: Ilki kalkinma paradigmasi icinde cinsiyet esitligini saglamaya donuk politikalarin kalkinmayla iliskilendirilerek onerilmesi, ikincisi ise; hane ici gecim stratejilerinin bir kaynak olarak dikkate alinmasi ve bu stratejilerin kalkinma surecinin verimliligini artiracak bir sisteme oturtulmasidir. Surdurulebilir kalkinma kavrami dogrultusunda, ozellikle Birlesmis Milletler ve UNDP ulusal gelir ve tuketim gostergelerinin yaninda, haneyi ve hane icindeki iliskileri dikkate alan politikalar olusturmaya baslandi. Bu politikalarin Turkiye ayagi, kadin baglaminda Basbakanlik Kadin Sorunlari ve Statusu Genel Mudurlugu bunyesinde basta UNDP ve Birlesmis Milletler destekli programlarla yurutulmektedir.
Arastirma, (7) Ankara Safaktepe Toplum Merkezinde Anne Cocuk Egitimi Vakfi (ACEV) tarafindan yurutulen Islevsel Yetiskin Okur Yazarlik Programma (IYOP) devam eden, Ankara'ya gocle gelen farkli yas gruplarindaki evli 50 kadinla 6 ay boyunca yapilan derinlemesine mulakat, odak grup gorusmeleri ve katilarak gozlem yoluyla elde edilmistir. Gorusmeye katilan kadinlarin ailelerinin sadece 7'sinin sabit geliri bulunmaktadir. Kirk uc aile ise cogunlukla kadinlarin,...
|
